ترکمنستان در آستانه هشتاد و یکمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد، با تدوین بسته ای از ابتکارات کلان، به دنبال تثبیت جایگاه خود به عنوان یک کنشگر فعال در عرصه امنیت و توسعه جهانی است. این کشور نه تنها بر تداوم سیاست بیطرفی دائمی خود تأکید دارد، بلکه با ارائه طرحهای عملیاتی، قصد دارد خلأهای موجود در حکمرانی جهانی را از طریق مکانیزمهای دیپلماتیک پر کند. در ادامه، محورهای این نقشه راه که بازتاب دهنده دکترین سیاست خارجی این کشور است، به تفصیل بررسی میشود.
۱. معماری صلح و دیپلماسی پیشگیرانه: دهه ۲۰۲۷-۲۰۳۷
ترکمنستان با الهام از موفقیت های گذشته در میزبانی مذاکرات منطقه ای، پیشنهاد نام گذاری دهه ۲۰۲۷ تا ۲۰۳۷ به عنوان «دهه گفتگو و دیپلماسی پیشگیرانه» را مطرح کرده است. هدف از این پیشنهاد، انتقال از مدیریت بحران به سمت پیشگیری از منازعات است. در همین راستا، ایجاد «دانشگاه صلح و بیطرفی» به عنوان یک نهاد علمی-آموزشی پیش بینی شده که قرار است متخصصان دیپلماسی از سراسر جهان را با تکیه بر متدولوژیهای صلح محور تربیت کند. این دانشگاه نه تنها یک مرکز آموزشی، بلکه یک «اتاق فکر» برای حل منازعات منطقه ای خواهد بود.
۲. هوش مصنوعی در خدمت دیپلماسی اخلاقی
عشقآباد به خوبی دریافته است که فناوریهای نوین، به ویژه هوش مصنوعی، دو لبه دارند. ابتکار ترکمنستان برای تدوین یک چهارچوب قانونی در مجمع عمومی سازمان ملل، بر استفاده صلح آمیز و مسئولانه از هوش مصنوعی متمرکز است. ترکمنستان پیشنهاد داده است که استانداردهایی برای «اعتماد دیجیتال» در فعالیتهای بینالمللی تدوین شود تا از مداخلات الگوریتمیک در امور حاکمیتی دولتها جلوگیری شده و شفافیت در تعاملات دیپلماتیک تضمین گردد.
۳. کریدورهای لجستیکی و حملونقل پایدار
در حوزه اقتصادی، ترکمنستان با تکیه بر طرحهای کلان خود مانند پروژه «تاپی» و کریدور «لاجورد»، اولویت هشتاد و یکمین اجلاس را بر توسعه زیرساخت های حملونقل پایدار متمرکز کرده است. طرح ایجاد «اطلس جهانی اتصال حملونقل پایدار» که از سوی ترکمنستان مطرح شده، فراتر از یک نقشه ساده است؛ این اطلس به دنبال شناسایی گلوگاههای گمرکی و لجستیکی در مسیرهای جنوب به شمال و شرق به غرب است تا با ایجاد مراکز لجستیک بینالمللی، فرآیند ترانزیت کالا بین آسیا و اروپا را بهینه کند.
۴. حکمرانی اقلیمی و آینده انرژی
با برگزاری همایش «حفاظت از اکوسیستم دریای خزر» در منطقه آوازه، ترکمنستان پیامی روشن به جامعه بینالملل فرستاد: مدیریت اقلیمی، غیرسیاسی است. پیشنهاد ایجاد «گفتگوی اقلیمی عشقآباد» با هدف همافزایی برای مقابله با بیابان زایی و کمبود منابع آب در آسیای مرکزی طراحی شده است. این کشور قصد دارد در اجلاس آتی، الگوهای موفق خود در بهرهوری انرژی و مدیریت آب را به عنوان مدلی برای کشورهای در حال توسعه در معرض تبادل نظر قرار دهد.
۵. حقوق بینالملل و بیطرفی
اعلام سال ۲۰۲۸ به عنوان «سال حقوق بینالملل» با ابتکار ترکمنستان، بازگشتی به اصول منشور ملل متحد است. ترکمنستان معتقد است که بیطرفی، نه یک کناره گیری از وقایع جهانی، بلکه ابزاری فعال برای میانجیگری و تقویت حاکمیت قانون است. این کشور با پیوند زدن «بیطرفی» با «خلع سلاح» و «حقوق بینالملل»، در تلاش است تا بستری را ایجاد کند که در آن دولتها بتوانند بدون فشار بلوک های قدرت، بر منافع مشترک انسانی متمرکز شوند.
۶. اهداف کلان برای شورای امنیت و ECOSOC
در نهایت، تلاش برای کرسی غیردائم شورای امنیت (۲۰۳۱-۲۰۳۲) و تداوم حضور در ECOSOC، نشان دهنده یک برنامه بلند مدت است. ترکمنستان با این رویکرد، در حال تبدیل شدن از یک بازیگر منطقه ای به یک تسهیل گر جهانی است. هشتاد و یکمین اجلاس مجمع عمومی برای ترکمنستان، میدان آزمونی است تا ثابت کند چگونه یک کشور با سیاست بیطرفی میتواند در حل پیچیده ترین بحرانهای قرن بیست و یکم، از امنیت غذایی و دیجیتال گرفته تا تغییرات اقلیمی، پیشگام باشد.
منبع: mfa.gov.tm