در میان انبوهی از بیانیههای امیدوارکننده درباره ساخت خط لوله سراسری افغانستان برای انتقال گاز از ترکمنستان به جنوب آسیا، شواهد ملموس از پیشرفت سریع در این پروژه به سختی یافت میشود. خط لوله «تاپی» (ترکمنستان-افغانستان-پاکستان-هند) که دهههاست در مرحله مذاکرات است، در حال حاضر با سرعت بسیار اندکی در حال پیشروی در بخش اول خود، یعنی مسیر ۱۵۳ کیلومتری از مرز ترکمنستان (سرحدآباد) تا هرات است.
در دهم آگوست، رهبر ارشد ترکمنستان «قربانقلی بردیمحمداف»، در سفری کوتاه به افغانستان با هدف شتاب بخشی به پروژه تاپی و گسترش همکاریهای تجاری، با مقامات افغانستان از جمله، معاون نخستوزیر «ملا عبدالغنی برادر»، دیدار کرد. رسانههای دولتی ترکمنستان با تمرکز بر کلیشههای معمول، بر «سیاست خارجی صلح دوستانه عشقآباد» تأکید کردند، اما محتوای اصلی و عملیاتی این دیدار را فاقد جزئیات دقیق گزارش کردند.
تنها دادههای ملموس منتشر شده، مربوط به ابعاد فنی پروژه است که شامل به کارگیری حدود ۷۰۰ متخصص ترکمنی و بیش از ۳۰۰ واحد تجهیزات تخصصی میشود. با این حال، مهم ترین دستاورد این سفر، امضای تفاهم نامهای بود که چارچوبی برای ارسال گاز به منطقه هرات و احتمال مشارکت ترکمنستان در ایجاد شبکه توزیع گاز منطقهای در این استان فراهم میکند.
**بنبست قیمتگذاری؛ چالش اصلی عشقآباد و کابل**
با وجود این تفاهم نامه، مسیر رسیدن به قرارداد نهایی تأمین گاز همچنان طولانی و دشوار است. اصلی ترین چالش، تعیین قیمت و حجم عرضه است؛ موضوعی که ترکمنستان پیش از این نیز در مذاکرات صادراتی خود با آن با چالشهای جدی روبرو بوده است.
گزارشها حاکی از آن است که در جریان این دیدار، «ملا عبدالغنی برادر» تلاشهای گستردهای را برای فشار بر بردیمحمداف جهت دستیابی به توافق بر سر قیمت گذاری به کار گرفت، اما این تلاشها تا کنون به نتیجه نرسیده است. بر اساس بیانیههای منتشر شده، طرف افغان بر ضرورت انعقاد یک «قرارداد بلندمدت با مکانیسمهای انعطاف پذیر برای بازنگری در شرایط» تأکید دارد؛ رویکردی که با رویکرد سنتی و سخت گیرانه ترکمنستان در تعیین قیمت صادرات گاز در تقابل است.
بردیمحمداف تلاش میکند تا پروژه تاپی را با مجموعه ای از پروژههای زیرساختی دیگر پیوند بزند. این طرحها شامل ساخت خط انتقال برق «ترکمنستان-افغانستان-پاکستان» و کابلهای فیبر نوری همراه با خط لوله است. وی همچنین با معرفی بندر «ترکمنباشی» در دریای خزر به عنوان دروازهای برای صادرات افغانستان به بازارهای جهانی، پیشنهاد ایجاد یک «مرکز لجستیکی یکپارچه» را برای کاهش زمان حمل و نقل زمینی و ریلی مطرح کرد.
با این حال، با وجود این پیشنهادهای گسترده، هنوز هیچ نشانه ملموسی مبنی بر تبدیل این گفتگوها به توافقات رسمی و عملیاتی مشاهده نمیشود.
منبع: eurasianet.org
تحلیل و چشمانداز:
تحلیل وضعیت موجود نشان میدهد که اگرچه دیپلماسی انرژی میان دو کشور در حال ایجاد چارچوبهای اولیه برای همکاری است، اما دستیابی به ثبات عملیاتی و عرضه تجاری، مستلزم حل چالشهای فنی و تجاری، بهویژه در زمینه مکانیسمهای قیمتگذاری و قراردادهای بلندمدت است. پیچیدگی این مذاکرات، با توجه به ابعاد راهبردی و زیرساختی پروژه، بخشی از فرآیند طبیعی ایجاد توافقات بینالمللی است؛ فرآیندی که در آن تداوم گفتگوهای کارشناسی برای رسیدن به یک الگوی تجاری پایدار و مورد توافق طرفین، نقشی تعیینکننده خواهد داشت.