فعالان اقتصادی شهرستان گنبدکاووس با حضور ، دبیرکل سازمان همکاری اقتصادی ـ اکو اسد مجیدخان، سفیر ترکمنستان در ایرانالیاس غایپوف، مدیران اکو، مسئولان اجرایی و فعالان اقتصادی، در شرایطی برگزار شد که منطقه آزاد اینچهبرون بیش از گذشته در کانون رایزنیهای اقتصادی و ترانزیتی منطقه قرار گرفته است.
در این نشست، ایجاد بازارچه مشترک تجاری ایران و ترکمنستان، استفاده از ظرفیتهای سازمان اکو، توسعه منطقه آزاد اینچهبرون، افزایش تجارت میان کشورهای عضو اکو، تسهیل تردد کالا و هماهنگسازی رویههای گمرکی، بهعنوان مهمترین محورهای گفتوگو مطرح شد.
آنچه به این نشست اهمیت بیشتری بخشید، حضور همزمان مقام ارشد سازمان همکاری اقتصادی و سفیر ترکمنستان بود؛ حضوری که نشان داد اینچهبرون دیگر صرفاً یک نقطه مرزی در شمال استان گلستان نیست، بلکه میتواند در طراحی مسیرهای تازه تجارت میان ایران، ترکمنستان و کشورهای آسیای مرکزی نقشی تعیینکننده ایفا کند.
گنبدکاووس؛ از ظرفیتهای محلی تا نقش منطقهای
فرماندار ویژه گنبدکاووسسلیمان هاشمی، در آغاز این نشست با خیرمقدم به اسد مجیدخان و هیئت همراه، از حضور، سفیر ترکمنستان الیاس غایپوف، مدیران سازمان اکو، نماینده وزارت امور خارجه، نماینده مردم گنبدکاووس در مجلس و رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و ترکمنستان قدردانی کرد.
وی با اشاره به جایگاه تاریخی و جغرافیایی گنبدکاووس گفت این شهرستان با برخورداری از مرز طولانی با ترکمنستان، برج قابوس با قدمتی بیش از هزار سال، تالابهای بینالمللی و ظرفیتهای گسترده در حوزههای کشاورزی، صنعت و گردشگری، از توانمندیهای ویژهای برای توسعه همکاریهای منطقهای برخوردار است.
فرماندار ویژه گنبدکاووس همچنین بر ظرفیتهای فرهنگی مشترک ایران و ترکمنستان تأکید کرد و مختومقلی فراغی را یکی از مهمترین محورهای پیوند تاریخی و فرهنگی دو ملت دانست.
به گفته هاشمی، پیوندهای فرهنگی، اقتصادی و سیاسی ایران و ترکمنستان میتواند در کنار ظرفیتهای مرزی و تجاری، زمینهساز اجرای برنامههای مشترک جدید باشد. او در همین چارچوب، پیشنهاد برگزاری کورسهای مشترک سوارکاری با کشورهای عضو اکو و انعقاد پیمانهای خواهرخواندگی میان شهرهای منطقه را مطرح کرد.
گنبدکاووس به عنوان پایتخت سوارکاری ایران، از جایگاه ویژهای در ورزش و فرهنگ ترکمن برخوردار است و توسعه همکاریهای ورزشی و گردشگری میتواند به یکی از مسیرهای مکمل دیپلماسی اقتصادی در منطقه تبدیل شود.
پیشنهاد خواهرخواندگی گنبدکاووس با شهرهای ترکمنستان
در این بخش، صحبتهای ، فرماندار ویژه گنبدکاووس سلیمان هاشمی درباره جایگاه جهانی شهر، برج قابوس، ظرفیتهای فرهنگی و تاریخی، پیشنهاد خواهرخواندگی با شهرهایی از ترکمنستان و همچنین برگزاری کورسها و مسابقات مشترک سوارکاری درج شود.
۵ هزار و ۵۳۰ میلیارد تومان پروژه عمرانی و اقتصادی
سلیمان هاشمی با اشاره به روند توسعه شهرستان گفت در هفته دولت امسال بیش از ۵ هزار و ۵۳۰ میلیارد تومان پروژه عمرانی و اقتصادی در گنبدکاووس افتتاح یا کلنگزنی شده است.
وی توسعه منطقه آزاد اینچهبرون را حاصل همگرایی دستگاههای اجرایی، همراهی قوای مختلف و نقشآفرینی بخش خصوصی دانست و تأکید کرد که بدون حضور جدی بخش خصوصی، توسعه کمی و کیفی منطقه امکانپذیر نخواهد بود.
فرماندار ویژه گنبدکاووس از دبیرکل اکو و سفیر ترکمنستان خواست با توجه به آماده بودن بخش مهمی از زیرساختهای منطقه آزاد اینچهبرون، برای تسریع در راهاندازی بازارچه مشترک تجاری ایران و ترکمنستان همکاری کنند.
این درخواست، محور اصلی بخش مهمی از سخنان دیگر حاضران در نشست نیز بود؛ مطالبهای که از سوی مقامهای محلی، نماینده مجلس، فعالان اقتصادی و طرف ترکمنستانی با ادبیات مختلف مطرح شد.
مطالبه ایجاد منطقه آزاد مشترک در اینچهبرون
نماینده مردم گنبدکاووس در مجلس شورای اسلامی عبدالحکیم آقارکاکلی، در این نشست با خیرمقدم به ارکان اقتصادی اکو و سفیر ترکمنستان، روابط ایران و ترکمنستان را فراتر از مناسبات معمول همسایگی توصیف کرد و آن را مبتنی بر پیوندهای عمیق تاریخی و خویشاوندی دانست.
وی با اشاره به تجربه همکاری ترکمنستان و ازبکستان گفت این دو کشور در مدت کوتاهی یک منطقه تجاری و منطقه آزاد مشترک ایجاد کردهاند و ایران نیز میتواند از این تجربه برای توسعه اینچهبرون استفاده کند.
آقارکاکلی اظهار کرد که پیشنهاد ایجاد منطقه آزاد و تجاری مشترک ایران و ترکمنستان پیش از این نیز در هجدهمین اجلاسیه کمیسیون مشترک اقتصادی دو کشور مطرح شده است.
نماینده گنبدکاووس خواستار استفاده از ظرفیت سازمان اکو برای شکلگیری چنین منطقهای در مرز اینچهبرون شد و گفت اجرای این طرح میتواند به شکوفایی ظرفیتهای اقتصادی ایران، ترکمنستان و کشورهای آسیای مرکزی کمک کند.
البته میان «بازارچه مشترک مرزی» و «منطقه آزاد مشترک» تفاوت وجود دارد. بازارچه مشترک، معمولاً با هدف تسهیل مبادلات مرزی، عرضه کالا و فعالیت تجار و تولیدکنندگان محلی راهاندازی میشود؛ اما منطقه آزاد مشترک، طرحی گستردهتر است که به توافقهای حقوقی، گمرکی، مالیاتی، سرمایهگذاری و مدیریتی میان دو کشور نیاز دارد.
از این منظر، راهاندازی بازارچه مشترک میتواند گام نخست و عملیاتی همکاری باشد و در صورت موفقیت، مسیر را برای طرحهای بزرگتر از جمله منطقه تجاری یا منطقه آزاد مشترک هموار کند.
اسد مجیدخان: ایران ستون فقرات اکو است
دبیرکل سازمان همکاری اقتصادی ـ اکو اسد مجیدخان، در جریان این نشست، ایران را عضوی بنیانگذار و دارای موقعیتی بیبدیل در ساختار اقتصادی منطقه توصیف کرد.
وی با اشاره به جایگاه ایران در شکلگیری سازمان همکاری اقتصادی گفت نقش ایران تنها به عضویت در سازمان محدود نمیشود؛ بلکه ایران از پایهگذاران همکاری منطقهای میان ایران، پاکستان و ترکیه بوده است. این همکاری ابتدا در قالب سازمان همکاری عمران منطقهای یا RCD در سال ۱۹۶۴ شکل گرفت و بعدها با گسترش اعضا به سازمان همکاری اقتصادی ـ اکو تبدیل شد.
از این منظر، ایران در اکو دارای چهار جایگاه مهم است:
ایران؛ عضو بنیانگذار و صاحب نقش تاریخی
ایران از آغاز شکلگیری همکاری منطقهای میان سه کشور ایران، پاکستان و ترکیه در این روند حضور داشته است. به همین دلیل، نقش ایران در اکو دارای ریشه تاریخی است و این کشور از جمله اعضایی محسوب میشود که در شکلگیری هویت و ساختار اولیه سازمان نقش داشتهاند.
این پیشینه تاریخی، ظرفیت مهمی برای ایران ایجاد میکند تا در طراحی برنامههای جدید اکو، از جمله توسعه تجارت، حملونقل، ترانزیت و همکاریهای مرزی، نقش فعالتری ایفا کند.
تهران؛ میزبان دبیرخانه دائمی اکو
دومین رکن جایگاه ایران، میزبانی از دبیرخانه دائمی سازمان همکاری اقتصادی در تهران است.
استقرار دبیرخانه اکو در ایران، صرفاً یک امتیاز اداری نیست. دبیرخانه، محل پیگیری برنامهها، برگزاری نشستهای کارشناسی، هماهنگی میان اعضا و دنبال کردن توافقهای سازمان است. بنابراین، حضور دبیرخانه در تهران، ارتباط مستقیم ایران با روندهای تصمیمسازی و اجرایی اکو را تقویت میکند.
همچنین برگزاری اجلاس آتی سران اکو در تهران میتواند فرصت مهمی برای طرح پروژه های اقتصادی و ترانزیتی شمالشرق ایران باشد؛ پروژههایی که منطقه آزاد اینچهبرون و بازارچه مشترک ایران و ترکمنستان میتوانند در میان آنها جایگاه ویژهای داشته باشند.
مشارکت مالی و انسانی ایران
سومین محور مورد اشاره در مصاحبه اختصاصی، مشارکت ایران در تأمین منابع مالی و انسانی سازمان اکو است.
ایران در ساختار اکو علاوه بر مشارکتهای مالی، با معرفی دیپلماتها، کارشناسان و نیروهای تخصصی، در اداره و پیشبرد برنامههای سازمان نقش دارد. این مشارکت نشان میدهد که جایگاه ایران در اکو از سه مسیر تاریخی، سیاسی و کارشناسی شکل گرفته است.
به بیان دیگر، ایران تنها بهدلیل قرار گرفتن در مسیرهای ترانزیتی مورد توجه اکو نیست؛ بلکه در شکلدهی، پشتیبانی و اجرای برنامههای سازمان نیز سهم دارد.
ایران؛ پل زمینی و دریایی میان اعضای اکو
چهارمین رکن جایگاه ایران، موقعیت جغرافیایی و ژئوپلیتیک آن است.
ایران از طریق مرزهای زمینی و مسیرهای دریایی خود، کشورهای مختلف عضو اکو را به یکدیگر و به آبهای آزاد متصل میکند. همسایگی با چند کشور عضو سازمان و دسترسی به مسیرهای دریایی، ایران را به یکی از مهمترین حلقههای ارتباطی میان آسیای مرکزی، خلیج فارس، جنوب آسیا و اروپا تبدیل کرده است.
در این شبکه، منطقه آزاد اینچهبرون میتواند نقش دروازه شمالشرقی ایران را ایفا کند؛ دروازهای که از طریق ترکمنستان، امکان ارتباط با کشورهای آسیای مرکزی و مسیرهای فراتر از آن را فراهم میکند.
ظرفیت افزایش تجارت از ۶۰۰ میلیون دلار به ۱.۸ میلیارد دلار
دبیرکل اکو در مصاحبه اختصاصی، ظرفیت افزایش حجم تجارت در این منطقه را مورد توجه قرار داد و گفت حجم تجارت کنونی میتواند از حدود ۶۰۰ میلیون دلار به بیش از ۱.۸ میلیارد دلار افزایش یابد.
این رقم به معنای امکان سه برابر شدن تجارت در صورت فراهم شدن زیرساختها، اصلاح رویهها و فعال شدن ظرفیتهای مرزی است. تحقق چنین هدفی به یک اقدام منفرد وابسته نیست؛ بلکه نیازمند مجموعهای از اقدامات هماهنگ در حوزه گمرک، حملونقل، بانک، بیمه، سرمایهگذاری، صدور مجوز و روابط تجاری میان دو کشور است.
در واقع، بازارچه مشترک میتواند نخستین حلقه این زنجیره باشد، اما برای رسیدن به حجم تجارت بالاتر، منطقه آزاد اینچهبرون باید به شبکهای کامل از خدمات لجستیکی و تجاری مجهز شود.
چرا سهم تجارت درونمنطقهای اکو پایین است؟
اسد مجیدخان در گفت و گو با خبرنگاران با اشاره به ظرفیتهای بزرگ کشورهای عضو اکو، اعلام کرد این کشورها حدود ۴۸۰ میلیون نفر جمعیت دارند و مجموع تجارت خارجی آنها حدود یک تریلیون دلار است؛ اما سهم تجارت درونمنطقهای میان اعضا تنها حدود ۸ تا ۹ درصد برآورد میشود.
این نسبت از نگاه دبیرکل اکو پایین و نامطلوب است؛ زیرا کشورهای عضو با وجود برخورداری از بازار بزرگ، منابع طبیعی، نیروی انسانی، موقعیت ترانزیتی و ظرفیتهای تولیدی، هنوز بخش محدودی از تجارت خود را با یکدیگر انجام میدهند.
موانعی مانند تفاوت قوانین گمرکی، تعدد اسناد و مجوزها، طولانی بودن فرآیندهای مرزی، نبود هماهنگی در استانداردها، محدودیتهای بانکی و ضعف برخی زیرساختهای حملونقل، از جمله عواملی هستند که تجارت میان اعضای اکو را دشوار میکنند.
از این منظر، توسعه اینچهبرون تنها به ساخت جاده، پایانه یا انبار محدود نمیشود؛ بلکه موفقیت آن به میزان هماهنگی میان نظامهای گمرکی، تجاری و حملونقلی کشورهای طرف همکاری نیز وابسته است.
سه برنامه اصلاحی اکو برای تسهیل تجارت
دبیرکل اکو از سه مسیر اصلی برای افزایش تجارت درونمنطقهای سازمان سخن گفت.
نخست، بازنگری و بهروزرسانی موافقتنامه تجاری اکو یا ECOTA است. این موافقتنامه باید با شرایط جدید تجارت منطقهای، نیازهای بخش خصوصی و تغییرات زنجیرههای تأمین هماهنگ شود.
دوم، نهاییسازی استراتژی تسهیل تجارت اکو است؛ موضوعی که در اجلاس وزیران تجارت کشورهای عضو در ترکیه دنبال شده است. هدف این استراتژی، کاهش موانع اداری و سرعت بخشیدن به عبور کالا از مرزهاست.
سوم، هماهنگسازی رویهها و استانداردهای گمرکی میان کشورهای عضو است. تا زمانی که اسناد، مقررات و فرآیندهای گمرکی در دو سوی مرز هماهنگ نشود، حتی آماده بودن زیرساختهای فیزیکی نیز نمیتواند به افزایش پایدار تجارت منجر شود.
این برنامه سهگانه میتواند برای اینچهبرون اهمیت مستقیم داشته باشد؛ زیرا هرگونه توسعه بازارچه مشترک و منطقه آزاد مرزی، به همین هماهنگیهای قانونی و اجرایی نیاز دارد.
دبیرکل اکو: پیشرفت اینچهبرون در یک سال چشمگیر بوده است
اسد مجیدخان در دومین بازدید خود از استان گلستان و مرز اینچهبرون، وضعیت فعلی این منطقه را با بازدید نخست هیئت اکو در نوامبر سال گذشته مقایسه کرد.
وی گفت پیشرفتهایی که طی این مدت در اینچهبرون رخ داده، چشمگیر و قابل تحسین است و پروژهای که در بازدید قبلی در نقطه آغاز قرار داشت، اکنون به گذرگاهی با زیرساختهای بهتر و تردد قابل توجه خودروهای حمل کالا تبدیل شده است.
دبیرکل اکو، هماهنگ کردن دستگاههای حاکمیتی و پیوند دادن آنها با بخش خصوصی را از نقاط قوت این روند دانست و تأکید کرد این هماهنگی در جوانترین منطقه آزاد ایران، نشانه وجود اراده سیاسی و مدیریتی قوی است.
اهمیت این اظهارنظر از آن جهت است که ارزیابی پیشرفت اینچهبرون از سوی یک مقام عالی سازمان منطقهای ارائه شده است. چنین ارزیابیای نشان میدهد تحولات این منطقه فقط در سطح گزارشهای داخلی مطرح نیست و از نگاه ناظران اقتصادی منطقه نیز قابل مشاهده است.
سفیر ترکمنستان: بازارچه مشترک هدف اصلی ماست
سفیر تامالاختیار ترکمنستان در جمهوری اسلامی ایران الیاس غایپوف، در سخنان خود ایجاد بازارچه مشترک در اینچهبرون را «هدف اصلی» همکاریهای دو کشور در این منطقه دانست.
وی با قدردانی از مسئولان ایرانی گفت موضوعاتی که در نشست مطرح شده، در چارچوب همکاریهای مشترک و با ورود و پیگیری سازمان اکو دنبال میشود و برای طرف ترکمنستانی اهمیت زیادی دارد.
غایپوف ابراز امیدواری کرد در آینده نزدیک شاهد ایجاد و افتتاح بازارچه مشترک ایران و ترکمنستان در اینچهبرون و گسترش روابط اقتصادی دو کشور باشیم.
این سخنان، موضع طرف ترکمنستانی را درباره اصل موضوع روشن میکند؛ با این حال، میان اعلام حمایت و افتتاح عملیاتی بازارچه، مراحل اجرایی مختلفی وجود دارد. تعیین سازوکار مدیریت، نوع کالاهای قابل مبادله، رویههای گمرکی، نحوه تردد تجار و کامیونها، مسائل بانکی و الزامات امنیتی و مرزی، از جمله موضوعاتی است که باید در مسیر اجرای طرح تعیین تکلیف شود.
فرماندار گنبدکاووس: موافقت سفیر با ایجاد بازارچه اعلام شد
سلیمان هاشمی پس از نشست نیز گفت درخواست رسمی برای ایجاد بازارچه مشترک تجاری میان ایران و ترکمنستان مطرح شده و این درخواست با موافقت سفیر ترکمنستان همراه بوده است.
وی با تأکید بر آماده بودن بسترهای لازم در منطقه آزاد اینچهبرون، راهاندازی بازارچه را دارای آثار مثبت اقتصادی در سطح شهرستان، استان و کشور دانست.
به گفته فرماندار ویژه گنبدکاووس، فعال شدن بازارچه میتواند فرصتهای تازهای برای بازرگانان، تولیدکنندگان، شرکتهای حملونقل، صاحبان صنایع، کشاورزان و فعالان خدماتی منطقه ایجاد کند.
با این حال، اثرگذاری واقعی بازارچه به نحوه طراحی و اداره آن بستگی دارد. اگر بازارچه با رویکردی تخصصی، شفاف و متناسب با نیاز فعالان اقتصادی اداره شود، میتواند به افزایش مبادلات رسمی و کاهش هزینههای تجارت کمک کند.
تعهد اتاق مشترک برای برگزاری نشست تخصصی
در پایان این برنامه، رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و ترکمنستان رمضان بهرامی، از برگزاری یک نشست تخصصی برای فعالان اقتصادی گنبدکاووس خبر داد.
وی گفت:
«این قول را به فعالان اقتصادی گنبدی میدهیم که ظرف یک الی دو هفته آینده، نشستی اختصاصی و گفتمانی تخصصی در حوزه تجارت با ترکمنستان و استفاده از ظرفیتهای سازمان اکو در گنبدکاووس برگزار کنیم.»
این وعده، یکی از خروجیهای عملی نشست هماندیشی است. در چنین نشستی میتوان مسائل اجرایی فعالان اقتصادی، مشکلات صادرات و واردات، ظرفیتهای بازار ترکمنستان، نحوه استفاده از ظرفیتهای اکو و موانع موجود در مسیر تجارت مرزی را بهصورت تخصصی بررسی کرد.
اینچهبرون؛ فرصت مشترک برای ایران و آسیای مرکزی
مجموع سخنان مطرحشده در این نشست نشان میدهد که اینچهبرون در نقطه تلاقی چند ظرفیت مهم قرار گرفته است: مرز ایران و ترکمنستان، مسیر ارتباطی با آسیای مرکزی، منطقه آزاد، پایانههای گمرکی و حملونقلی، ظرفیتهای کشاورزی و صنعتی گنبدکاووس و امکان توسعه تجارت در چارچوب سازمان اکو.
برای ایران، توسعه اینچهبرون میتواند به معنای افزایش نقش در تجارت و ترانزیت آسیای مرکزی باشد. برای ترکمنستان، این منطقه میتواند مسیر تازهای برای دسترسی به بازار ایران و مسیرهای جنوبی ایجاد کند. برای کشورهای عضو اکو نیز اینچهبرون بخشی از شبکهای است که میتواند فاصله میان بازارهای شمال و جنوب را کاهش دهد.
در این میان، بازارچه مشترک میتواند نخستین اقدام ملموس و قابل سنجش باشد؛ اما چشمانداز نهایی، فراتر از ایجاد یک بازارچه است و به شکلگیری یک کانون پایدار تجارت، ترانزیت، سرمایهگذاری و همکاری میان ایران، ترکمنستان و کشورهای آسیای مرکزی مربوط میشود.
براساس گزارش تحلیلی: نشست هماندیشی فعالان اقتصادی گنبدکاووس با حضور دبیرکل اکو و سفیر ترکمنستان، سه پیام اصلی داشت:
نخست، طرفهای ایرانی و ترکمنستانی بر اهمیت ایجاد بازارچه مشترک در اینچهبرون تأکید دارند و سازمان اکو نیز میتواند در مسیر حقوقی، فنی و اجرایی این طرح نقش پشتیبان داشته باشد.
دوم، منطقه آزاد اینچهبرون از نگاه دبیرکل اکو، طی یک سال گذشته پیشرفت محسوسی داشته و هماهنگی میان دستگاههای دولتی و بخش خصوصی، یکی از عوامل مهم این پیشرفت بوده است.
سوم، ظرفیت تجارت منطقهای بسیار فراتر از وضعیت فعلی است. از نگاه دبیرکل اکو، میتوان حجم تجارت را از حدود ۶۰۰ میلیون دلار به بیش از ۱.۸ میلیارد دلار افزایش داد؛ مشروط بر آنکه اصلاح موافقتنامههای تجاری، تسهیل تجارت و هماهنگسازی رویههای گمرکی با جدیت دنبال شود.
اکنون نگاهها به مرحله بعدی دوخته شده است: برگزاری نشست تخصصی فعالان اقتصادی، پیگیری موافقتهای انجامشده و تبدیل مطالبه بازارچه مشترک از یک موضوع مورد توافق سیاسی به یک سازوکار عملیاتی و فعال در مرز اینچهبرون.
منبع:turkmensnews.com